Yazarlar: Sermaye Piyasası Hukuku Departmanı, Av. Mustafa Şahin

Giriş

Halka arz, anonim şirketlerin sermaye piyasalarından fon temin etmelerini sağlayan ve aynı zamanda kurumsal yapılarının güçlenmesine hizmet eden en önemli finansman yöntemlerinden biridir. Türk hukukunda halka arz kavramı, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”) m.3 uyarınca, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için yapılan genel çağrı ve bu çağrı sonucunda gerçekleştirilen satış işlemi olarak tanımlanmaktadır.

Halka arz, şirketlerin finansman ihtiyaçlarını karşılamalarının yanı sıra likidite sağlanması, şirket değerinin piyasa tarafından belirlenmesi, kurumsallaşma sürecinin hızlanması ve ulusal ve uluslararası yatırımcı tabanına erişim sağlanması gibi çok yönlü sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle halka arz, yalnızca bir finansman işlemi değil, aynı zamanda şirketin hukuki, mali ve yönetsel yapısının sermaye piyasası düzenine uyumlandırıldığı kapsamlı bir dönüşüm süreci olarak değerlendirilmektedir.

Türk sermaye piyasası hukukunda payların halka arzına ilişkin temel düzenleme Pay Tebliği (VII-128.1) (“Pay Tebliği”), izahname ve ihraç belgelerine ilişkin düzenleme ise İzahname ve İhraç Belgesi Tebliği (II-5.1) (“İzahname Tebliği”) kapsamında yer almaktadır.

II. Halka Arzın Hukuki Niteliği ve Mevzuat Çerçevesi

Pay Tebliği m.2 uyarınca, halka açık olmayan ortaklıkların paylarının halka arzı, sermaye artırımı yoluyla ihraç edilecek payların halka arzı ve mevcut payların satışı gibi işlemler için Sermaye Piyasası Kurulu’na (“Kurul”) başvuru zorunludur.

Aynı Tebliğ m.4’te halka arz, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için yapılan genel çağrı ve bu çağrı sonucunda gerçekleştirilen satış olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede halka arz, sermaye piyasası araçlarının geniş ve belirsiz bir yatırımcı kitlesine sunulmasını ifade etmektedir.

İzahname Tebliği m.5 uyarınca, sermaye piyasası araçlarının halka arz edilebilmesi veya borsada işlem görebilmesi için izahname hazırlanması ve bu izahnamenin Kurul tarafından onaylanması zorunludur. İzahname, ihraççının finansal durumu, faaliyetleri, riskleri ve ihraç edilen sermaye piyasası aracının özelliklerine ilişkin yatırımcıların karar vermesine imkân tanıyacak tüm bilgileri içeren temel kamuyu aydınlatma belgesidir.

III. Halka Arz Yöntemleri

Türk sermaye piyasası uygulamasında halka arz temel olarak üç yöntemle gerçekleştirilmektedir:

• Mevcut payların satışı,
• Sermaye artırımı yoluyla yeni pay ihracı,
• Her iki yöntemin birlikte uygulanması.

Pay Tebliği m.6 uyarınca, ortaklara ait mevcut payların halka arz edilebilmesi için, halka arz edilecek paylar üzerinde rehin, teminat veya devri kısıtlayıcı herhangi bir kayıt bulunmaması gerekmektedir.

Sermaye artırımı yoluyla halka arz ise Pay Tebliği m.7’de düzenlenmiş olup, halka açık olmayan ortaklıkların sermaye artırımı sırasında, ortakların yeni pay alma haklarını kısmen veya tamamen sınırlandırarak paylarını halka arz edebilecekleri hükme bağlanmıştır.

Uygulamada sıklıkla tercih edilen karma modelde ise, hem mevcut pay sahipleri paylarının bir kısmını satarak likidite elde etmekte, hem de şirket sermaye artırımı yoluyla yeni finansman sağlamaktadır.

IV. Halka Arz Öncesi Hukuki Ön Şartlar

Pay Tebliği m.5, ilk defa halka arz edilecek şirketler bakımından bazı temel ön şartlar öngörmektedir.

Buna göre:

• Şirketin çıkarılmış veya ödenmiş sermayesinin tamamının ödenmiş olması zorunludur (Pay Tebliği m.5/1).
• Başvuru tarihinden önceki iki yıl içinde, mevzuatın izin verdiği fonlar dışında, varlıkların yeniden değerlenmesi sonucu oluşan fonların sermayede yer almaması gerekmektedir (Pay Tebliği m.5/1).
• İlişkili taraflardan olan ticari olmayan alacakların belirli oranları aşmaması gerekmektedir (Pay Tebliği m.5/6).

Bu düzenlemelerin temel amacı, halka arz edilecek şirketlerin finansal yapısının şeffaf ve sürdürülebilir olmasını sağlamaktır.

V. Halka Arza Hazırlık Süreci

Halka arz süreci, yalnızca izahname onayı ile sınırlı olmayıp, öncesinde kapsamlı bir hukuki ve finansal hazırlık sürecini gerektirmektedir.

Bu süreçte ilk aşama, yetkili bir aracı kuruluş ile halka arz aracılık sözleşmesinin imzalanmasıdır. Pay Tebliği m.30 uyarınca, halka arz işlemleri Kurul tarafından yetkilendirilmiş aracı kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilir.

Bunu takiben, şirketin finansal tablolarının sermaye piyasası mevzuatına uygun şekilde hazırlanması ve bağımsız denetimden geçirilmesi gerekmektedir. İzahname Tebliği m.7 uyarınca, izahnamede yer alan finansal tabloların bağımsız denetimden geçmiş olması esastır.

Hukuki hazırlık kapsamında ise, şirket esas sözleşmesinin sermaye piyasası mevzuatına uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Pay Tebliği m.6/2 ve m.7/2 uyarınca, esas sözleşme değişikliklerine ilişkin tadil tasarılarının yönetim kurulu tarafından kabul edilmesi ve Kurul onayına sunulması zorunludur. Kurul uygun görüşünün alınmasından sonra, bu değişikliklerin altı ay içinde genel kurul tarafından onaylanması gerekmektedir.

VI. İzahname Hazırlanması ve Kurul Onayı

İzahname, halka arz sürecinin en kritik aşamasını oluşturmaktadır. İzahname Tebliği m.7 uyarınca, izahnamenin ihraççıya ve ihraç edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin tüm önemli bilgileri açık, anlaşılır ve analiz edilebilir şekilde içermesi zorunludur.

Ayrıca, izahname;

• İhraççı ve varsa halka arz eden tarafından,
• Yetkili kuruluş tarafından,
• Konsorsiyum bulunması halinde lider aracı kuruluş tarafından

imzalanmak zorundadır (İzahname Tebliği m.7/4).

Kurul tarafından onaylanan izahname, tescil ve ilan edilerek yürürlüğe girer ve bu aşamadan sonra halka arz işlemi gerçekleştirilebilir (İzahname Tebliği m.22 ve m.28).

VII. SPK ve Borsa İstanbul Başvuruları

Halka arz sürecinde izahname onayı için Kurul’a başvuru yapılırken, eş zamanlı olarak payların işlem göreceği pazarın belirlenmesi amacıyla Borsa İstanbul’a da kotasyon başvurusu yapılması gerekmektedir.

İzahname Tebliği m.5/4 uyarınca, borsada işlem görmesi zorunlu olan sermaye piyasası araçlarının ihraç edilmek istenmesi durumunda, Kurul onay başvurusunun yanı sıra borsaya başvuru yapılması da zorunludur.

Başvurunun ardından, Kurul ve Borsa uzmanları tarafından şirketin hukuki ve finansal durumu incelenmekte, gerekli görülmesi halinde şirket merkezinde yerinde incelemeler yapılmaktadır.

VIII. Halka Arz Sonrası Kısıtlamalar ve Yükümlülükler

Pay Tebliği m.8 uyarınca, izahname onay tarihi itibarıyla sermayenin yüzde on veya daha fazlasına sahip olan ortaklar ile yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar, paylarını borsada işlem görmeye başladıktan sonra bir yıl süreyle halka arz fiyatının altında satamazlar.

Bu düzenleme, halka arz sonrasında fiyat istikrarının korunması ve yatırımcı güveninin sağlanması amacıyla getirilmiş olup, halka arz sonrasındaki piyasa davranışlarını düzenleyen temel koruma mekanizmalarından biridir.

Sonuç ve Değerlendirme

Türk sermaye piyasası hukukunda halka arz süreci, şirketlerin finansman sağlamasının ötesinde, kurumsal yapılarının sermaye piyasası standartlarına uyumlu hale getirilmesini gerektiren kapsamlı bir dönüşüm sürecidir. Bu süreçte Pay Tebliği ve İzahname Tebliği başta olmak üzere ilgili ikincil mevzuat hükümleri, halka arzın her aşamasını ayrıntılı şekilde düzenlemektedir.

Başarılı bir halka arz süreci, hukuki altyapının doğru kurgulanması, esas sözleşme ve kurumsal yönetim yapısının mevzuata uyumlu hale getirilmesi, finansal tabloların şeffaf ve güvenilir şekilde hazırlanması ve izahname sürecinin titizlikle yürütülmesine bağlıdır. Bu nedenle halka arz, yalnızca finansal bir işlem değil, aynı zamanda şirketin sermaye piyasası ekosistemine entegrasyonunu sağlayan stratejik bir kurumsal dönüşüm süreci olarak değerlendirilmelidir.